Dünyanın en pahalı silah programı olarak bilinen F-35 Lightning II, bu kez uçuş performansıyla değil, depolardaki parçalarla gündemde. ABD Kongresi’ne bağlı denetim kurumu Sayıştay (GAO), F-35 filosunun bakımını ayakta tutan küresel yedek parça sistemine ilişkin yeni bir rapor yayımladı. Rapordaki tablo, Pentagon’un yıllardır çözemediği bir sorunun büyüdüğünü gösteriyor: ABD Savunma Bakanlığı, programa ait yedek parçaların nerede olduğunu ve elde ne kadar bulunduğunu güvenilir şekilde bilemiyor.
26 milyon parça, 700’den fazla tesis
Denetim bulgularına göre F-35 programı kapsamında dünya geneline dağılmış yaklaşık 26 milyon yedek parça bulunuyor. Bu parçalar 700’ü aşkın farklı tesiste muhafaza ediliyor ve toplam değerleri 31 milyar dolar civarında. Ancak bu devasa envanterin konumu ve miktarı, Pentagon’un kendi sistemleri üzerinden sağlıklı biçimde izlenemiyor.Sorunun en somut göstergesi, Mart 2026 itibarıyla yapılan tespit oldu. Bakım sürecinde bulunan yaklaşık 17 bin parçanın, Savunma Bakanlığı’nın resmi mülkiyet kayıtlarında hiç yer almadığı belirlendi. Bu parçaların değeri yaklaşık 1,3 milyar dolar. Yetkililer, nakliye ve taşıma maliyetleri de hesaba katıldığında kayıt dışı kalan değerin 2,5 milyar dolara kadar yükselebileceğini kabul ediyor.
Veriler üç ayda bir geliyor, bilgiler sürekli eskiyor
Raporun dikkat çeken tespitlerinden biri, envanter bilgisinin akışına ilişkin. F-35’in ana yüklenicileri Lockheed Martin ve motor üreticisi Pratt & Whitney, ellerindeki parça verilerini Pentagon’a yalnızca üç ayda bir aktarıyor. Bu durum, ABD ve müttefik ülkelerin ortaklaşa kullandığı küresel yedek parça havuzuna ilişkin bilgilerin neredeyse her zaman güncelliğini yitirmiş olması anlamına geliyor.F-35 programında yedek parçalar, klasik modelden farklı olarak her ülkenin ayrı ayrı sahip olduğu stoklarda değil, ortak bir havuzda tutuluyor. Program ortakları ve yabancı askeri satış müşterileri bu havuzdan yararlanıyor; havuzun günlük yönetimi ise büyük ölçüde yüklenici firmaların elinde. Pentagon’un kendi kayıt sistemini kuramaması, parçalara ilişkin bilgilerin önemli bölümünün şirketlerin kayıtlarına bağımlı kalmasına yol açıyor.
Milyonlarca dolarlık sayım, sonuç yok
Savunma Bakanlığı’nın sorunu görmezden geldiği söylenemez. 2020’den bu yana fiziksel envanter sayımları için yaklaşık 17 milyon dolar harcandı. Ancak bu çabalar da istenen sonucu vermedi. 2025 yılında gerçekleştirilen son sayım dahi parçaların konumunu ve miktarını doğrulamaya yetmedi.Kayıp parçalar meselesi de yeni değil. Daha önceki bir denetimde, ana yüklenicilerden birinde 85 milyon dolar değerinde parça kaybı tespit edilmişti. O dönemde kaybolan parça sayısının bir milyonu aştığı kamuoyuna yansımıştı. Son raporda ise yeni dönemde ortaya çıkan 28 milyon dolarlık ek bir kaybın inceleme altında olduğu belirtiliyor.
13,7 milyar dolarlık bakım yatırımı risk altında
Envanter görünürlüğündeki bu eksiklik, yalnızca bir muhasebe sorunu olarak görülmüyor. F-35 Ortak Program Ofisi, filonun hazırlık seviyesini yükseltmek için önümüzdeki yıllarda 13,7 milyar dolarlık ek kaynak öngörüyor. Bu paranın büyük bölümü yedek parça alımına, bakım tesislerinin kapasitesini artırmaya ve bakım faaliyetlerine ayrılacak.Ancak elde hangi parçanın, nerede ve ne kadar bulunduğu bilinmeden yapılacak alımların verimli olup olmayacağı ciddi bir soru işareti taşıyor. Var olan bir parçanın yeniden satın alınması ya da gerçekten ihtiyaç duyulan bir parçanın gözden kaçması, hem bütçe israfına hem de uçakların yerde beklemesine neden olabiliyor. Uzmanlara göre parça görünürlüğü sağlanmadan alınan tedarik kararları büyük ölçüde tahmine dayalı hale geliyor.Bu tartışma, F-35 filosunun hazırlık oranlarına ilişkin endişelerin zaten yüksek olduğu bir döneme denk geliyor. Bu yıl yayımlanan bir başka denetim raporunda, ABD Hava Kuvvetleri’ne ait F-35A’ların 2025 mali yılında yalnızca yaklaşık dörtte birinin tüm görevleri yerine getirebilecek durumda olduğu ortaya konmuştu. Yedek parça sıkıntısı, bu düşüşün temel nedenleri arasında gösterilmişti.
Pentagon tavsiyeleri kabul etti, süre 2028 sonu
Sayıştay raporunda envanter takibinin güçlendirilmesi ve kayıpların denetlenmesine yönelik dört tavsiye yer aldı. Savunma Bakanlığı bu tavsiyelerin tamamını kabul etti. Pentagon’un, 2019’dan bu yana mali denetimlerde önemli bir zafiyet olarak işaretlenen bu sorunu 2028 yılı sonuna kadar gidermesi gerekiyor.Bakanlığın konsolide mali tablolarında tekrar eden denetim başarısızlıklarının en önemli kalemlerinden biri olan F-35 envanteri, Pentagon’un “temiz denetim raporu” alma hedefinin de önünde duran başlıca engellerden biri olarak görülüyor.
Müttefikler ve ortak havuz açısından önemi
Sorunun etkisi ABD ile sınırlı değil. Küresel yedek parça havuzu, NATO üyesi müttefikler başta olmak üzere F-35 kullanan pek çok ülkenin bakım ve lojistik ihtiyacını karşılıyor. Havuzdaki parçaların görünürlüğünün zayıf olması, ortak ülkelerin uçaklarının bakım süreleri ve operasyonel hazırlık durumu üzerinde de doğrudan etki yaratabiliyor.Ortak havuzun finansmanı da katılımcı ülkeler arasında paylaşıldığından, envanterin şeffaf ve doğru biçimde kayıt altına alınması, mali yükün adil dağılımı açısından kritik önem taşıyor. Hangi parçanın kimin ihtiyacı için kullanıldığının ve ne kadarının kaybolduğunun net olarak bilinmemesi, ortaklar arasında hesap verebilirlik sorununu da beraberinde getiriyor.Önümüzdeki süreçte gözler, Pentagon’un yüklenici firmalarla veri paylaşım sıklığını artırıp artırmayacağına ve kendi kayıt sistemini ne kadar sürede devreye alabileceğine çevrilmiş durumda. 2028 sonuna kadar kalıcı bir çözüm üretilemezse, F-35 programının zaten yüksek olan işletme maliyetlerine ilişkin tartışmaların daha da alevlenmesi bekleniyor.
