Suriye iç savaşı, yalnızca rejim–muhalefet hattını değil, ülkenin tarihî ve etnik dokusunu da görünür hâle getirdi. Bu tablonun en az konuşulan ama en köklü unsurlarından biri Suriye Türkmenleri. Bugün Suriye’de yaşananları anlamak için şu sorulara net cevap vermek gerekiyor: Türkmenler nerede yaşıyor, nerelerde savaştı, kaç kişiler ve kimlerle temsil ediliyorlar?
Suriye Türkmenleri Nerelerde Yaşıyor?
Suriye Türkmenleri ağırlıklı olarak ülkenin kuzey ve kuzeybatı hattında yaşıyor. Bu yerleşimler rastlantı değil; Osmanlı İmparatorluğu döneminden itibaren oluşmuş tarihsel bir yerleşim kuşağının devamı.
Türkmen nüfusunun öne çıktığı başlıca bölgeler şunlar:
• Bayırbucak (Türkmen Dağı) – Lazkiye kırsalı
• Halep – özellikle kuzey ve kırsal kesimler
• Rakka çevresi
• Hama ve kırsalı
• Humus’un kuzeyi
• İdlib kırsalı
Bu bölgeler, savaş öncesinde de Türkmen kimliğinin korunduğu alanlardı; savaşla birlikte ise bu kimlik doğrudan terör örgütü YPG/SDG tarafından hedef hâline getirildi.
Türkmenler Genellikle Nerelerde Savaştı?
Suriye iç savaşı boyunca Türkmenlerin sahadaki varlığı, ideolojik yayılmadan çok yerleşim alanlarını savunma refleksi üzerinden şekillendi. Türkmen gruplar özellikle şu hatlarda çatışmalara katıldı:
• Bayırbucak / Türkmen Dağı
• Halep’in kuzeyi
• Azez – Çobanbey hattı
• İdlib kırsalı
Bu yapıların önemli bir bölümü zamanla Suriye Milli Ordusu bünyesinde organize oldu. Hatta Türkmen Komutan Fehim İsa, Suriye Savunma Bakanı Yardımcısı oldu. Türkmen birliklerinin temel motivasyonu; köylerini korumak, zorunlu göçü durdurmak ve Türkmen nüfusun tamamen silinmesini engellemekti.
Suriye Türkmenlerinin Nüfusu Ne Kadar?
Suriye’de etnik temelli sağlıklı bir nüfus sayımı bulunmadığı için Türkmen nüfusu net değil. Ancak akademik çalışmalar ve saha raporları şu aralıklarda birleşiyor:
Toplam nüfus: yaklaşık 3.5-4 Milyon
Suriye nüfusuna oran: yaklaşık %13
Bu oran, Türkmenleri Suriye’de Araplar’dan sonra en büyük etnik topluluk hâline getiriyor. Özellikle “Türkçe konuşan ve kimliğini koruyan” nüfus esas alındığında alt sınır, tarihsel köken esas alındığında ise üst sınır öne çıkıyor.
Suriye Türkmen Meclisi ve Siyasi Temsil
Sahadaki askerî varlık kadar önemli bir diğer başlık da siyasi temsil meselesi. Bu noktada öne çıkan yapı, Suriye Türkmen Meclisi.
Suriye Türkmen Meclisi, iç savaşın ardından Türkmenlerin siyasi ve diplomatik alanda temsil edilmesi amacıyla kurulan en önemli çatı yapı olarak öne çıkıyor. Meclis, Suriye’nin farklı bölgelerinde yaşayan Türkmenleri tek bir siyasi zeminde buluşturmayı, Türkmen kimliğini ve haklarını ulusal ve uluslararası platformlarda dile getirmeyi hedefliyor.
Neden Stratejik Öneme Sahipler?
Türkmenlerin yaşadığı bölgelerin büyük bölümü Türkiye sınırına bitişik. Bu durum Türkmenleri şu başlıklarda kilit aktör hâline getiriyor:
• Sınır güvenliği
• Göç hareketleri
• Bölgesel askerî denge
• Terörle mücadele
Bu yüzden Türkmenler sahada etnik unsur olarak değil, aynı zamanda jeopolitik bir denge faktörü olarak da görülüyor.
Kimlik Mücadelesi Sürüyor
Savaş, göç ve demografik baskılara rağmen Türkmenler; dilini, kültürünü ve aidiyetini korumaya çalışıyor. Bugün Türkmen yerleşimleri yalnızca askerî değil, Suriye’nin tarihsel hafızasının yaşayan parçaları olarak da önem taşıyor.
Öne Çıkan Türkmen Komutanlar ve Yapılar
Türkmenlerin sahadaki varlığı, belirli askerî figürler ve yapılar, Türkmen komutanların başarıları sayesinde daha görünür hâle geldi.
Fehim İsa
Halep kırsalı ve kuzey hattında faaliyet gösterdi. Türkmen birliklerinin saha koordinasyonunda uzun süre rol aldı; daha sonra muhalif askerî yapılar içinde üst düzey görevler(Savunma Bakanı Yardımcısı) üstlendi.
Ahmed Osman
Sultan Murad Tümeni’nin öne çıkan komutanlarından biri. Halep’in kuzeyi ve Azez hattında Türkmen birliklerinin örgütlenmesinde etkili oldu. Sultan Murad Tümeni, savaş boyunca en bilinen Türkmen ağırlıklı yapı olarak öne çıktı.
Alparslan Çelik
Bayırbucak (Türkmen Dağı) bölgesinde, özellikle Lazkiye kırsalındaki çatışmalar sırasında adı kamuoyuna yansıdı. Türkmen Dağı savunması bağlamında anılan figürlerden biri oldu.
Türkmen Dağı Yerel Komutanları
Bayırbucak bölgesinde birçok yerel Türkmen komutan, merkezi bir isimden ziyade yerel savunma birlikleri üzerinden öne çıktı. Amaçları nettir: Türkmen köylerini korumak ve zorunlu göçü engellemek.
Uzman değerlendirmelerine göre Türkmen komutanların büyük bölümü, ideolojik yayılmadan ziyade toprak, nüfus ve kimlik savunması ekseninde hareket etti. Bu yönleriyle sahadaki pek çok silahlı yapıdan ayrıştılar.
Sahada Anılan İsimler ve Yapılar
Ebu Amşe
Gerçek adı Muhammed el-Casim. Sultan Süleyman Şah Tümeni’nin komutanı olarak biliniyor. Mazlum Abdi ve SDG’nin en çok çekindiği isim.
Bu tümenin adı, ilk başlarda Süleyman Şah Türbesi’nin kurtarılması amacıyla verilmemişti. Ancak geçtiğimiz günlerde bu tümen, Süleyman Şah Türbesi’ni kurtararak bu zaferi Türk Milleti ve Türk Dünyasına armağan eden bir görüntü yayınladı.
Seyf Ebubekir Polat
Halep’in kuzeyi ve kırsal hatlarda faaliyet gösteren bazı Türkmen ağırlıklı unsurları yönetti. Süleyman Şah Türbesini kurtaran komutan olarak adını tarihe yazdırdı ve bir basın açıklaması yayınlayarak Türk Milletine bu başarıyı armağan etti ardından da MİT Başkanı İbrahim Kalın’a teşekkürlerini sundu.
İzzet Baldır
Vücudundaki 83 şarapnel parçasıyla Türkmendağı için mücadele eden Türkmen Komutan İzzet Baldır, mücadeleyi sürdürdü ve Türkmen Dağı’nı yoğun saldırılara rağmen terk etmedi.
